Fizik Gaz Basıncı
12 Temmuz 2024

Fizik Gaz Basıncı

Gazlar, sıvılar gibi bulundukları kabın çeperlerine basınç uygularlar. Fiziksel olarak gaz basıncı, gaz moleküllerinin sürekli hareket halinde olması ve kabın iç çeperlerine çarpması sonucu ortaya çıkar. Gaz basıncı, farklı nedenlere bağlı olarak iki şekilde incelenir:

  • Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı
  • Açık Hava Basıncı (Atmosfer Basıncı)

Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı

Kapalı bir kap içinde bulunan gaz molekülleri sürekli hareket halindedir ve kabın iç çeperlerine çarpar. Daha fazla molekülün kap içinde bulunması, çeperlere çarpan molekül sayısını artırır ve böylece gaz basıncı artar. Örneğin, şişirilen bir balonda daha fazla molekül bulunduğunda, çeperlere çarpan molekül sayısı artar ve balonun içindeki basınç yükselir.

Kapalı kaplardaki gaz basıncının büyük olması, gaz moleküllerinin birim zamanda birim yüzeye çarpma sayıları ile orantılıdır. Birim zamanda birim yüzeye çarpma sayısı arttıkça gaz basıncı da artar. Gaz basıncı üç temel parametre ile açıklanabilir:

  • Kabın hacmi ve gazın sıcaklığı sabit ise, gaz basıncı molekül sayısı ile doğru orantılıdır.
  • Gaz molekül sayısı ve sıcaklık sabit ise, basınç hacim ile ters orantılıdır.
  • Gaz molekül sayısı ve hacim sabit ise, sıcaklık artışı gaz basıncını artırır. Yani, hareket hızları artan moleküllerin birim zamanda birim yüzeye çarpma sayıları artar.

Kapalı kaplardaki gaz basıncını ölçen araçlara manometre denir. Cıvalı manometre ile ölçülen gaz basıncı genellikle mmHg ve cmHg birimleri ile ifade edilir.

Açık Hava Basıncı (Atmosfer Basıncı)

Dünyanın çevresinde bulunan hava tabakasına atmosfer denir. Atmosferin yeryüzüne yaptığı basınç, büyük ölçüde ağırlıktan kaynaklanır. Açık hava basıncı en fazla deniz seviyesinde olur. Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça atmosfer basıncı veya açık hava basıncı düşer. Bunun nedeni, hava katmanının ve hava yoğunluğunun azalmasıdır.

Açık hava basıncı ilk kez 1643 yılında İtalyan bilim adamı Evangelista Torricelli tarafından ölçülmüştür. Bu deney, Torricelli deneyi olarak da bilinir. Deney, sıfır derecede ve deniz seviyesinde gerçekleştirilmiştir. Torricelli, uzunluğu bir metre olan ve bir ucu kapalı cam boru içine cıva koyup açık ağzını parmak ile kapatarak baş aşağı çevirir. Bu deney sonucunda cıva borudan aşağı doğru iner ve belirli bir noktada sabit kalır. Bu, açık hava basıncının borudaki cıvanın yüksekliğine eşit olduğu anlamına gelir. Bu türden açık hava basıncını ölçen araçlara barometre denir.

Ekstra Bilgiler

Gaz basıncı, günlük yaşamda birçok alanda önemli rol oynar. Örneğin, lastiklerin içindeki hava basıncı, şişme yataklar ve spor topları gibi nesnelerin performansı ve kullanımı açısından kritiktir. Ayrıca, atmosfer basıncı hava durumu tahminlerinde de önemli bir faktördür. Düşük basınçlı bölgeler genellikle yağışlı havaya işaret ederken, yüksek basınçlı bölgeler genellikle açık ve güneşli havaya işaret eder.

Sizden Gelen Sorular / Yorumlar

soru

Yakzan

12 Temmuz 2024 Cuma

Gaz moleküllerinin kapalı kap içinde çarptıklarında neden basıncı artıyor? Bu çarpma sayısı nasıl hesaplanabiliyor? Aynı şekilde, açık hava basıncının deniz seviyesinden yükseklerde neden azaldığını anlamak için hangi faktörler dikkate alınmalı? Torricelli deneyinde cıvanın belirli bir noktada sabit kalmasının mantığı nasıl işliyor?

Cevap yaz
1. Cevap
cevap

Admin

Yakzan,

Gaz moleküllerinin kapalı bir kap içinde çarptıklarında basıncı artırmasının nedeni, moleküllerin kap duvarlarına çarptıklarında momentumlarını değiştirmeleridir. Bu çarpmalar, kap duvarlarına bir kuvvet uygular ve bu kuvvetin birleşik etkisi basınç olarak algılanır. Basınç, birim alana düşen kuvvet olarak tanımlandığından, çarpma sayısı arttıkça uygulanan toplam kuvvet de artar ve dolayısıyla basınç yükselir. Çarpma sayısını hesaplamak için genellikle gazın sıcaklığı, hacmi ve moleküllerin ortalama hızı gibi faktörler kullanılır. Bu hesaplamalar ideal gaz yasası ve kinetik teori gibi fiziksel yasalarla yapılır.

Açık hava basıncının deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça azalmasının nedeni, atmosferin yoğunluğunun yükseklikle birlikte azalmasıdır. Yükseklerde hava molekülleri daha seyrek bulunur, bu da daha az çarpışma ve dolayısıyla daha düşük basınç anlamına gelir. Bu durum, atmosferdeki gazların ağırlığının ve yerçekiminin etkisiyle açıklanabilir.

Torricelli deneyinde, cıvanın belirli bir seviyede sabit kalmasının sebebi, cıva sütununun ağırlığı ile atmosfer basıncının dengede olmasıdır. Cıva sütununun yüksekliği, atmosfer basıncının bir ölçüsüdür. Cıva yükselirken, yerçekimi cıvanın ağırlığını aşağıya doğru çekerken, atmosfer basıncı da havanın ağırlığıyla cıvayı yukarı iter. Bu iki kuvvet dengelendiğinde, cıva sütunu sabit bir yükseklikte kalır.

Umarım bu açıklamalar sorularınıza yanıt olmuştur.

Sevgiler,

Soru Sor / Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Katı Basınç Özellikleri

Katı Basınç Özellikleri

Eş Basınç Nedir?

Eş Basınç Nedir?

Popüler İçerikler

Editörün Seçtiği

Denge Buhar Basıncı

Denge Buhar Basıncı

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Kafada Basınç Hissi Neden Oluşur?

Kafada Basınç Hissi Neden Oluşur?

Turgor Basıncı Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

Turgor Basıncı Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

Yüksek ve Düşük Kan Basıncı

Yüksek ve Düşük Kan Basıncı

Basınç Kuvveti Formülü Nedir?

Basınç Kuvveti Formülü Nedir?

Buhar Basıncını Etkileyen Etmenler

Buhar Basıncını Etkileyen Etmenler

Güncel

Sıcaklık Basınç İlişkisi

Sıcaklık Basınç İlişkisi

Güncel

Sıvı Basıncı Nelere Bağlıdır?

Sıvı Basıncı Nelere Bağlıdır?

Basınç Formülü Nelerdir?

Basınç Formülü Nelerdir?

Ortalama Arter Basıncı Nedir?

Ortalama Arter Basıncı Nedir?

Katı Basıncı Formülü Nelerdir?

Katı Basıncı Formülü Nelerdir?

Sıvılarda Basınç Kuvveti

Sıvılarda Basınç Kuvveti

Lastik Hava Basıncı Tablosu

Lastik Hava Basıncı Tablosu

Hava Basıncı Nedir ve Basıl Ölçülür?

Hava Basıncı Nedir ve Basıl Ölçülür?

Basınç Hacim İlişkisi

Basınç Hacim İlişkisi

Osmotik Basınç Nasıl Hesaplanır?

Osmotik Basınç Nasıl Hesaplanır?

Kombi Basınç Düşmesi

Kombi Basınç Düşmesi

Kulakta Basınç Hissi Nasıl Geçer?

Kulakta Basınç Hissi Nasıl Geçer?

Kombi Su Basıncı Ne Kadar Olmalı

Kombi Su Basıncı Ne Kadar Olmalı

Basıncın Hal Değişimine Etkisi

Basıncın Hal Değişimine Etkisi

Gaz Basıncının Ölçülmesi

Gaz Basıncının Ölçülmesi

Basınç Merkezleri Nelerdir?

Basınç Merkezleri Nelerdir?

Fizik Gaz Basıncı

Fizik Gaz Basıncı

Santral Venöz Basınç Bakımı

Santral Venöz Basınç Bakımı

Katılarda Basınç Kuvveti Formülleri

Katılarda Basınç Kuvveti Formülleri

Lastik Basıncı Kontrolü

Lastik Basıncı Kontrolü

Beton Basınç Dayanımı

Beton Basınç Dayanımı

Hava Basıncı Birimi Nedir?

Hava Basıncı Birimi Nedir?

Kombi Basıncı Nasıl Düşürülür?

Kombi Basıncı Nasıl Düşürülür?

Katı Sıvı Gaz Basıncı

Katı Sıvı Gaz Basıncı

Termik Yüksek Basınç

Termik Yüksek Basınç

Basınç Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?

Basınç Özellikleri ve Faydaları Nelerdir?